Pieter Leenheers kijk op het leven in onderwijsorganisaties

Er is maar weinig aandacht voor de rol van lerarenopleidingen in de kennisinfrastructuur van het onderwijs, volgens Helma Oolbekkink-Marchand en Anje Ros. Toch speelt al vanaf de eeuwwisseling onderzoek een steeds grotere rol in deze opleidingen. Zo werd de ontwikkeling van onderzoeksvaardigheden een verplicht curriculumonderdeel, ontstonden lectoraten en zijn er academische opleidingsscholen en onderzoekswerkplaatsen opgericht. De auteurs laten zien hoe de opleidingen in hun leerdoelen, curriculum, samen opleiden en lectoraten een sleutelrol kunnen vervullen in de kennisinfrastructuur voor het onderwijs. 

Sinds 2025 vormen vijftig onderwijsregio’s een landelijk netwerk. Hoe verhouden bestuurders zich tot dit nieuwe bestuurlijke construct? Wat levert deze samenwerkingsvorm hun scholen nu al op? In dit artikel bekijkt Paul Stolwijk met twee schoolbestuurders in de regio Midden Nederland deze vragen. In latere edities van DNMonline komen we op de onderwijsregio’s terug om hun vorderingen en ervaringen vanuit verschillende perspectieven te bezien.

Lectoren worden aangesteld als leider van een onderzoeksgroep, tegelijkertijd is juist het leidinggeven voor veel lectoren nieuw. In dit artikel beschrijft Kitty Kwakman (ooit zelf lector) een vijfdaagse Leergang Leidinggeven aan onderzoeksgroepen in het hbo, vooral bedoeld voor lectoren, maar ook relevant voor de practoren van het mbo. Na een schets van de achterliggende ideeën en het ontwerp gaat ze in op ervaringen met de leergang en op de lessen over het leiderschap van lectoren. Daaraan voorafgaande beschrijft ze de aanleiding en de context van lectoren en hun onderzoeksgroepen.

Mijn NCO stapt over op eHerkenning
De NCO-rapportages zijn via mijn.nationaalcohortonderzoek.nl te downloaden. Nu kunnen besturen inloggen met eHerkenning. In de loop van het jaar zal inloggen met wachtwoorden niet meer mogelijk zijn en gaan we volledig over op eHerkenning. Probeer daarom nu al een keertje in te loggen.

In spijkerschrift

Willem de Vos

Die heb je vast nog nooit gelezen, de Codex Ur-Nammu, uit circa 2100-2050 voor Christus. Deze code(x), waarschijnlijk opgesteld door koning Ur-Nammu van het in het huidige Irak gelegen Ur, is de oudste bekende wetstekst in onze wereld. Moet een boeiend document zijn, met haast progressieve kenmerken, zoals: schadevergoeding in plaats van wraak. Overigens wel opmerkelijk, het eerste wat mensen deden tijdens de ontwikkeling van het (spijker)schrift: contracten en wetten optekenen. Geen gedichten of liefdesbrieven, maar wetsteksten. De Vos wil het in deze column niet hebben over de tanende leesvaardigheid (van het Sumerisch), maar over wetsteksten in ons land, ruim vierduizend jaar later. Regelmatig komt er een bij of wordt er een aangepast. Zo’n aanpassing op de onderwijswetten dreigt nu via de ‘Wet bevordering bestuurlijke kwaliteit en integriteit in het funderend onderwijs 

Over berggidsen, sherpa’s en expeditieleiders

Emmeken van der Heijden

‘Ministers zonder al te groot ego, die bereid zijn om een ander af en toe wat te gunnen. Kersverse premier Jetten wil een kabinet met gezagsdragers ‘die inhoudelijk gedreven zijn, gericht zijn op oplossingen en de samenwerking zoeken’. Jetten pleit voor een nieuw soort leiderschap. Is dit het leiderschap dat we zoeken of willen we nog iets scherper zijn? Jetten reageert op een leiderschapsbeeld dat nog altijd dominant is: leiders hebben een sterk ego en een groot zelfvertrouwen. Het zijn als het ware onze berggidsen. Leiders die vooroplopen, als eersten de top bereiken en de vlag planten. Hun team volgt. Dit type leiderschap bepaalt het doel én de weg ernaartoe. Dit ego-gedreven leiderschap kent naast veel aanhangers inmiddels ook veel weerstand. 

 Pygmalion als inspirator van schuldige leraren

Roger Standaert  

In oktober 2025 stierf de sociaal psycholoog Robert Rosenthal op negentigjarige leeftijd. Hij werd in 1968 wereldberoemd met het boek: Pygmalion in the classroom, dat hij samen schreef met Lenore Jacobson, directrice van een lagere school in San Francisco. Dec titel verwijst naar het mythologische verhaal van de beeldhouwer Pygmalion (uit de Metamorfosen van Ovidius). Die construeerde een ivoren beeld van een vrouw waarop hij verliefd werd en dat deed hij ondanks zijn reputatie als vrouwenhater en fanatiek vrijgezel. Hij bad tot de godin van de liefde Aphrodite om het beeld levend te laten worden. De godin vervulde zijn wensen en het beeld werd omgetoverd tot de ravissante Galatea. Ze trouwden en leefden, zoals het bij dergelijke sprookjes voor volwassenen past, nog lang en gelukkig. Het verhaal leverde zo de metafoor op: als je wenst dat het beeld levend wordt, dan gebeurt dat ook.

Nieuwe verantwoordelijkheden bij een haperende democratie

Marc Vermeulen

Vermeulen vraagt zich af hoe u vergaat, maar hij maak zich wel wat zorgen over de haperingen in de democratie zoals we die altijd kenden. We zien regeringen op democratische manier aan de macht komen, daarna als een dolle te keer gaan en allerlei fundamentele waarden overboord zetten. De VS, Argentinië, en dichter bij huis Hongarije. Het leidt tot een reeks aan publicaties over het mogelijk sneven van de democratie. Vergelijkingen met de eerste helft van de twintigste eeuw worden gemaakt en maken hem er niet geruster op. Uit wereldwijde vergelijkingen blijkt het aantal landen dat volledig democratisch te noemen is, het laatste decennium te zijn gehalveerd. Nederland staat overigens wel in de reeks landen die volledig democratisch zijn, maar ook hier zien we worstelingen. 

Schrijf je nu in voor onze Master Educational Leadership!

Op zoek naar een geaccrediteerde, theoretisch krachtig en praktijkgeoriënteerde masteropleiding? Inschrijven voor de start in september 2026 is nu mogelijk bij NSO-CNA Leiderschapsacademie. Meer weten? Meld je dan hier aan voor de informatiemiddag op 28 mei. 

Mineke van Essen & Sanne Parlevliet (2024). De puber en de pedagoog. Vernieuwingsonderwijs en adolescentie in Nederland, begin twintigste eeuw. Amsterdam University Press (AUP)

Dit goed geschreven boek geeft een boeiend beeld van de vernieuwing in het Nederlands voortgezet onderwijs en de invloed van de ‘ontdekking’ van de adolescentie in het begin van de twintigste eeuw. Rode draad is het verhaal van de bijzondere band tussen een pedagoog (Otto Barendsen) en een puber (Jaap Kann), Dit verhaal is ingebed in de toenmalige discussie over adolescentie en de vertaling daarvan in de vernieuwing van het onderwijs.

Ben van der Hilst (2024). Het kan zoveel mooier. 31 ideeën voor het voortgezet onderwijs. Het Leren Organiseren

Door de constante lawine van pas verschenen boeken dreigde Het kan zoveel mooier. 31 ideeën voor het voortgezet onderwijs, uit 2024 alweer, bedolven te raken op de DNM-burelen. Hoe jammer! Dit boek verdient brede aandacht. Iedereen met hart voor het (voortgezet) onderwijs zou er kennis van moeten nemen.

Pieter Baay, Gert Biesta, Patrick van der Bogt, Hanke Drop, Saar Frieling & Bart van Rosmalen (2025). Leraar zijn: ambachtelijk en kunstzinnig. Telos Uitgevers 

Dat leraren kunstenaars zijn als ze in hun lokaal met een groep leerlingen of studenten bezig zijn, wil ik graag geloven. Als jonge leraar hielp het mij in ieder geval om een les ook als een theatervoorstelling te bezien, met rollen, podium en wel of geen applaus. Dat inzicht is dan ook niet heel nieuw maar wel de moeite waard om regelmatig beschreven en uitgediept te worden. Daar zit de mogelijke verdienste van de bundel Leraar zijn: ambachtelijk en kunstzinnig. De toevoeging van het woord ‘ambachtelijk’ maakt het spannend zeker als een flink aantal auteurs afkomstig zijn uit het MBO en HBO.

Voor slechts € 3,55 per maand ben je al lid.

DNMonline is een onafhankelijk online platform inzake leiderschap in het funderend onderwijs. Met 8x per jaar nieuwe content, toegang tot een uitgebreid archief.