Pieter Leenheers kijk op het leven in onderwijsorganisaties

In het middelbaar beroeps- en hoger onderwijs is veel belangstelling voor publiek-private samenwerking. Maar vaak stopt de samenwerking als de subsidie stopt. Hoe die samenwerking verduurzamen? Niet door samenwerking te versimpelen tot het (integraal) voortzetten van het samenwerkingsverband. Daarmee wordt verduurzaming gereduceerd tot het consolideren van een organisatorische vorm, inclusief de governance en inzet van mensen. Interessanter is om juist de impact, werkwijzen en netwerken in stand te houden. Dit artikel schetst negen perspectieven die richting geven in het maken van realistische en strategische keuzes rond verduurzaming.

De binnenkomer voor dit artikel over mogelijkheden om onderwijs anders te organiseren, als je andere uitkomsten nastreeft, werd de auteur in de schoot geworpen: een artikel in ‘De Correspondent’ van Johannes Visser over de vraag, waarom kinderen thuis hun ouders het hemd van het lijf vragen en doorvragen na een antwoord, terwijl dat op school nauwelijks het geval is. In het voortgezet onderwijs stellen leerlingen hooguit een vraag als ze het antwoord nodig hebben met het oog op de komende toets. Andere vragen blijken nogal eens niet welkom te zijn bij de leraar, omdat ze afleiden van het programma of het leerboek. Dit zou de start kunnen zijn van een ronkende aanklacht. Maar in dat koor zal de schrijver zich niet voegen.

Dat docenten een masteropleiding hebben gevolgd zorgt niet vanzelf voor verbetering van het onderwijs. Sinds 2013 stimuleert de overheid met de Lerarenbeurs en de Teambeurs dat bevoegde docenten een postinitiële masteropleiding volgen. Het doel is om de kwaliteit van het onderwijs te versterken en het beroep van docent aantrekkelijker te maken. De veronderstelling is dat masteropgeleide docenten niet alleen hun eigen onderwijs verbeteren, maar ook bijdragen aan kennisontwikkeling en vernieuwing in hun school. In de praktijk blijkt echter dat de impact vaak beperkt blijft tot hun eigen onderwijs of team. Dat kan ertoe leiden dat zij in een geïsoleerde positie terechtkomen. Hun meerwaarde komt pas tot uitdrukking als de schoolorganisatie er de voorwaarden voor schept. Samenwerking blijk de sleutel.

Hoe waarborg je als bestuur de onderwijskwaliteit als er geen docenten wiskunde te vinden zijn? En je tegelijk aandacht moet geven aan heftige nieuwsberichten die leerlingen in de klas bereiken? Vaker moet snel en goed doordacht worden gereageerd en gehandeld, met oog voor verschillende perspectieven. Afstemming, samenwerking en reflectie op leiderschap worden steeds belangrijker voor de teamleider, directeur en bestuurder. Om dilemma’s snel scherp te krijgen en je in je rol minder ‘alleen’ te voelen. 
Voor persoonlijke en professionele groei is coaching voor schoolleiders en bestuurders niet nieuw. Maar het inzetten van het eigen netwerk is minder bekend: coaching van, voor en door collega-leidinggevenden. Hoe kan deze vorm van coaching van meerwaarde zijn voor leiderschap in de huidige onderwijscontext? 

Reguliere NCO-rapportages 2025 voor (s)bo nu beschikbaar 
Deze NCO-rapportages zijn nu te downloaden. Rapportages voor het voortgezet onderwijs volgen binnenkort, besturen ontvangen hierover bericht. De NCO rapportages bieden waardevolle inzichten in de loopbaan van uw leerlingen en kunnen gebruikt worden om het onderwijsbeleid aan te scherpen.

De stappen die je niet telt

Diete de Vos

Slimme horloges zijn tegenwoordig nauwelijks weg te denken. Horloges waarmee je kunt bellen, berichten kunt lezen en die je gezondheid op allerlei manieren bijhoudt. Zelf heeft Diete zich daar (nog) niet aan gewaagd. Dat betekent dat ze haar stappen telt via haar telefoon - die je dan natuurlijk wel bij je moet hebben. En het gekke is: als ze stappen heb gezet zonder telefoon, kost het haar moeite om die mentaal mee te tellen bij de stappen die wél geregistreerd zijn. Alsof ze minder echt zijn.

Over toezichthouden en onderwijskwaliteit

Emmeken van der Heijden

18 december jl. stuurden bewindsvoerders van OCW een brief aan de Tweede Kamer over het intensiveren van het externe toezicht. Scholen moeten vaker bezocht worden. Onaangekondigde bezoeken zouden geen uitzondering meer mogen zijn. Het is het antwoord van de minister en staatssecretaris op de zorgen over de onderwijskwaliteit in Nederland. De politiek vraagt om verscherpt toezicht. Een onafhankelijke commissie kreeg de opdracht de effectiviteit van de huidige werkwijze van het externe toezicht te duiden. Het leidde tot een genuanceerd rapport dat uitgaat van een brede visie op toezicht. De toezichthouder toetst niet alleen de wettelijke kaders, maar stelt ook vragen en stimuleert reflectie op lokale vraagstukken. Tegelijkertijd is het rapport scherp op de verantwoordelijkheid voor onderwijskwaliteit. 

 Afscheid nemen is ook leiderschap

Bart Schipmölder 

Bij leiderschap spreken we vaak over dat wat begint en groeit: een visie formuleren, mensen verbinden, resultaten realiseren, voortgangsmonitoring. Minder vaak spreken we over wat het goede moment is om te stoppen. Het vermogen om afscheid te nemen is voor mij een essentieel onderdeel van leidinggeven. Een organisatie die wil leven, vernieuwen en ademen, heeft leiders nodig die niet alleen kunnen bouwen, maar ook loslaten. Niet dat loslaten makkelijk is; ook voor dat proces zijn (nabije) aandacht en ondersteuning belangrijk. 

Onderwijsregio 

Hartger Wassink

Onderwijsregio, kent u die uitdrukking? Daaraan vooraf ging de voorloperregio. En daarvoor bestonden er RAPs. Alledrie zijn ze een oplossing voor het lerarentekort. Als u moeite heeft deze zinnen te volgen, hou vol, het wordt vanzelf duidelijker. 

Ontdek jouw volgende stap als schoolleider
Bezoek onze informatiemiddagen! Op 5 maart (16.30–18.00) hoor je alles over de masteropleiding. Liever eerder starten? Schrijf je in voor losse mastermodules die in maart beginnen. En op 2 april (16.30–18.00) informeren we je over de vernieuwde Basis- en Vakbekwaam-opleidingen. 

Josien Teeuw (2023). Ik wil er niets van weten. Hoe visie, kennis en tijd uit Den Haag verdwenen. Uitgeverij Verloren 

Josine Teeuw was gedurende meer dan 40 jaar beleidsambtenaar bij onder andere de Rijksplanologische Dienst, het Ministerie van (destijds) Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) en de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Gedurende die loopbaan werd ze gefascineerd door het vraagstuk hoe het langetermijn werk van ambtenaren en deskundigen zich verhoudt tot de kortetermijnwensen uit de politiek. Die fascinatie vertaalde zich in een promotieonderzoek, waar dit boek het resultaat van is.

Eefje Teeuwisse & Stefan van Langevelde (2025). Waarderend leren als veranderaanpak. Kessels & Smit Publishers

Hoe breng je je school in beweging? Een aantrekkelijke, verleidelijke en bovenal nieuwsgierigmakende vraag op de titelpagina van Waarderend leren als veranderaanpak. Volgens de auteurs onderscheidt waarderend leren zich van een probleemgestuurde projectmatige aanpak door scherp te willen krijgen dat, als dit is wat we niet willen, wat willen we dan wel? Het is niet nodig om het probleem eerst grondig te analyseren. De urgentie om ergens mee aan de slag te gaan vertrekt niet vanuit het probleem, maar vanuit de wens om beter te worden.

Eva Naaijkens & Martin Bootsma (2025). En wat als we nu weer eens gewoon gingen lesgeven 2.0 Effectieve kwaliteitszorg in het primair onderwijs. Pica

Met deze publicatie vragen Naaijkens en Bootsma aandacht voor kwaliteitszorg in het primair onderwijs. Een belangrijk onderwerp dat volgens de auteurs met dit boek, over de door hen ontwikkelde Enigma-aanpak, een passende vertaling naar de praktijk krijgt. De ondertitel belooft een beschrijving van de effectiviteit van deze kwaliteitsaanpak in de schoolpraktijk. De aanduiding 2.0 wijst er op dat het gaat om een ‘vernieuwde versie’ van de gelijknamige publicatie uit 2018.

Voor slechts € 3,55 per maand ben je al lid.

DNMonline is een onafhankelijk online platform inzake leiderschap in het funderend onderwijs. Met 8x per jaar nieuwe content, toegang tot een uitgebreid archief.