Pieter Leenheers kijk op het leven in onderwijsorganisaties

Janneke Sleenhof, Christa Krijgsman, Femke Geijsel, Marieke Thurlings en Gonny Schellings

Het tweeluik ‘Onderwijskennis gebruiken op school’ laat zien hoe in het voortgezet onderwijs leraren en schoolleiders in professionele leergemeenschappen (PLG’s) samen werken aan interventies die de onderzoekscultuur moeten bevorderen. Het eerste deel (DNMonline 2025-7) beschreef de onderzoeksopzet en de uitgangspunten van de PLG’s. In dit tweede deel laten de auteurs zien hoe interventies vorm krijgen in de scholen en presenteren ze de eerste bevindingen.

Pieter Leenheer
‘Er zijn scholen in Nederland die mooie dingen doen waar andere scholen wat van zouden kunnen leren, en wij zorgen ervoor dat dat ook gaat gebeuren.’ Zo karakteriseert Arjan van der Meij, projectleider van Expertisescholen Ontwikkelkracht, het werk van zijn team. Een groep expertisescholen bestond nog niet en Van der Meij is indertijd aangenomen om dat van de grond te trekken. Het mooiste is misschien wel hoe in dit programma het vakmanschap van leraren en de inzichten van de wetenschap elkaar vinden en versterken.

Pieter Leenheer
Basisschool Het Klokhuis in Beek en Donk is zo’n expertiseschool. De expertise van het team ligt in het leesonderwijs. Preciezer: bij leesplezier en leesbevordering. Eind augustus 2024, toen het Klokhuis startte met de begeleiding van andere scholen, spraken we met schoolleider Iris Schellekens en docent Maartje Hubertus (DNMonline 2025-01). We zijn nu anderhalf jaar verder en het leek het Pieter Leenheer een goed moment om te kijken hoe het ze vergaan is. 

Jose Hermanussen en Sander de Kock

De ervaring leert dat resultaten van innovatieprojecten vaak verdorren zodra de subsidie stopt. Met name doordat op instellingsniveau de benodigde condities niet of onvoldoende zijn verankerd: in structuren, kwaliteitscultuur en professionele routines van (onderwijs)professionals. Jose Hermanussen en Sander de Kock presenteren het instrumentarium en methodiek van Kennispact MBO Brabant voor het monitoren in hoeverre die condities al of niet vervuld zijn, of worden.

Karin Derksen en Diede Stevens

Schoolleiders staan continu voor de uitdaging de school en het onderwijs verder te ontwikkelen. De nadruk ligt vaak op wat beter moet, dat kost energie en geeft zelden inspiratie. Het kan ook anders: bewust stilstaan bij wat er wél is bereikt. Krachtig hulpmiddel is het samen maken van een tijdlijn. Gezamenlijk terugkijken helpt zowel het verleden te waarderen als samen de toekomst te vormen. In dit artikel beschrijven Karin Derksen en Diede Stevens hoe ze met collega’s van de Twijn, een school voor speciaal onderwijs in Zwolle, een tijdlijn hebben gemaakt en wat dat opleverde. 

Uitkomst reguliere NCO-rapportages 2025 vertraagd

De eenmalige vertraging komt door de invoering van de nieuwe werkwijze. Het schoolbestuur ontvangt bericht zodra de rapportages beschikbaar zijn. Dit is naar verwachting begin 2026. Denk eraan om uiterlijk 31.12.2025 uw rapportages uit 2024 en eerder te downloaden uit het CBS-portaal. Hierna zijn deze niet meer beschikbaar. Rapportages uit 2025 en later blijven in het NRO-portaal toegankelijk. 

Stop met hokjesdenken in teams

Bart Schipmölder

Bart zat ooit in een team waar iedereen energie kreeg van grote stappen vooruit. Er werd snel beslist, knopen werden moeiteloos doorgehakt. Hij merkte dat hij steeds vaker degene was die zei: ‘Wacht even, hebben we de risico’s wel in beeld?’ Binnen de kortste keren had hij de rol van de remmer, de behoedzame. Hoelang blijft dit een rol en wanneer wordt het persoonlijk?  

 Kieren in het systeem

Diete de Vos

Als burger voelt Diete zich medeverantwoordelijk bij te dragen aan een samenleving waarin iedereen zich welkom en gewaardeerd voelt. Als schoolleider zijn er enorme kansen. In de mini-maatschappij van de school kun je echt verschil maken. Daarom kan ze zich vinden in het beleidskader Met elkaar voor alle kinderen en jongeren van het ministerie van OCW om te komen tot een inclusieve leeromgeving. Na ruim een jaar schoolleider zijn is haar ambitie alleen maar gegroeid – maar ook de buikpijn. Buikpijn omdat we nog niet handelingsbekwaam genoeg zijn om íéder kind binnenboord te houden of een plek te bieden, ondanks alle partners in en om de school. 

Morele kwesties in het onderwijs

Emmeken van der Heijden

September 2025. De kersverse bewindspersoon voor funderend onderwijs komt in het nieuws met een inspectieonderzoek naar burgerschapsonderwijs. De aanleiding is onderzoek van Nieuwsuur naar botsende waarden in het onderwijs zelf: democratische waarden en religieuze uitgangspunten lijken onverenigbaar. In de kern hebben we te maken met de tolerantieparadox: het dilemma van tolerantie ten aanzien van intolerantie. En die is niet makkelijk op te lossen, zeker niet op het algemene niveau van waarden en normen. Welke leerling laten we doubleren en welke niet? Organiseren we een iftar of niet? Situaties die we in het onderwijs niet gewend zijn te bevragen, maar vooral beantwoorden met actie. 

Het voortgezet onderwijs

Hartger Wassink

Voortgezet onderwijs, kent u die uitdrukking? Een beloftevol woord. Voortzetting van onderwijs na de lagere school was ooit niet vanzelfsprekend. Na de Mammoetwet bood voortgezet onderwijs een route naar hoger onderwijs voor alle kinderen die de capaciteiten hadden. Maar die ooit eerlijke selectie, is er nu een op afkomst. En de indeling in hoger en lager als gevolg ervan, zit ons danig dwars. Kunnen we het anders doen?

Vergroot de impact van je leiderschap!
Ondersteun je school en geef leiding aan kwaliteit. Niet alleen als schoolleider, maar ook als leerkracht. Verdiep je eigen leiderschap en schrijf je in voor de opleiding Middenmanagement I of II bij NSO-CNA in Diemen. Deze starten in januari 2026. Kijk snel op onze website of vraag een adviesgesprek aan via info@nso-cna.nl.

Naomi Ellemers en Dick de Gilder

De voorbeeldige organisatie. Van goede bedoelingen naar goed gedrag

Hoe kan het dat bestuurders misstanden zo vaak vooral goed lijken te praten, in plaats van er veel eerder al wat aan doen? Over deze en vergelijkbare vragen gaat De voorbeeldige organisatie, een boek dat 
al in 2022 uitkwam, maar naar het oordeel van Hartger Wassink veel te weinig aandacht heeft gekregen. Het is, vindt hij, misschien wel een 
van de best onderbouwde en (daardoor) bruikbare managementboeken van de afgelopen jaren.

Robert van Putten en Theo van der Zee (red.)

Onderwijs voorbij de meritocratie. Tegendraadse beschouwingen over prestaties in het onderwijs

Onderwijs voorbij de meritocratie bestaat uit een reeks kritische bijdragen over de dominante denkrichting binnen en over het funderend onderwijs, die vooral kijkt naar individuele prestaties. Willem de Vos kan het zeer waarderen dat het boek niet blijft hangen in cultuurkritiek, maar mogelijkheden beschrijft om voorbij het meritocratisch denken te komen.

Cornell Vernooij, Maarten Hendriks, Judith Stuijt, Flore Louwers, Wouter ten Have, Steven ten Have

De irrationele organisatie. Impact van biases blootgelegd en benut.

Gedrag van managers en bestuurders wordt beïnvloed door vooroordelen oftewel biases, maar feilbaarheid en irrationaliteit komen maar zelden aan de orde in de managementliteratuur. De irrationele organisatie behandelt 34 biases en maakt, aldus Bart Schipmölder, duidelijk dat leiderschapsontwikkeling niet draait om het overwinnen van biases, maar om het leren omgaan met feilbaarheid, die van jezelf en van anderen.

Aileen Schuurmans en Loulou Nekkers

Fix je Visie!

Fix je visie! is een praktisch handboek voor visievorming van nog geen 120 pagina’s. Het is, vindt Pepijn Paalvast, een mooi instapmodel voor het MT, projectleiders of beleidsadviseurs. Tegelijkertijd is het een praktische samenvatting voor de doorgewinterde schoolleider die al tal van visieboeken in de kast heeft staan.

Voor slechts € 3,55 per maand ben je al lid.

DNMonline is een onafhankelijk online platform inzake leiderschap in het funderend onderwijs. Met 8x per jaar nieuwe content, toegang tot een uitgebreid archief.